Yükselen Milli Sürgülü Vana (OS&Y) Nasıl Çalışır?

Yükselen milli sürgülü vana, boru hattındaki akışkanı tamamen açmak veya tamamen kapatmak amacıyla kullanılan doğrusal hareketli bir vana türüdür. İngilizcede OS&Y – Outside Screw and Yoke olarak adlandırılan bu tasarımda mil dişleri vana gövdesinin dışında bulunur. Vana açıldıkça mil yukarı doğru yükselir; kapandıkça aşağı doğru hareket eder. Böylece vananın açık veya kapalı konumu dışarıdan kolayca görülebilir.

Yükselen milli sürgülü vanalar; içme suyu şebekeleri, yangın hatları, endüstriyel tesisler, enerji santralleri, arıtma sistemleri, HVAC hatları, sulama tesisleri ve altyapı projelerinde yaygın olarak kullanılır.

Çalışma Prensibi

Vananın temel kapatma elemanı, gövde içerisinde dikey yönde hareket eden kama veya sürgüdür. El çarkı saat yönünün tersine çevrildiğinde mil yukarı doğru hareket eder ve sürgüyü akış yolundan kaldırır. El çarkı saat yönünde çevrildiğinde ise mil aşağı doğru ilerler ve sürgüyü vana yuvasına bastırarak akışı keser.

Vana Açılırken

• Operatör el çarkını açma yönünde çevirir.
• Yoke somunu veya mil somunu dönme hareketini doğrusal harekete dönüştürür.
• Dişli mil yukarı doğru yükselir.
• Mile bağlı olan sürgü veya kama, gövde içerisindeki akış kanalından yukarı çekilir.
• Akış yolu kademeli olarak açılır.
• Vana tamamen açıldığında sürgü akış kanalının dışına çıkar ve boru hattında düşük basınç kaybı oluşur.

Tam açık konumda akışkan, vana içerisinden mümkün olduğunca doğrusal şekilde geçer. Bu özellik, sürgülü vanaların tam açık kullanımda düşük türbülans ve düşük basınç kaybı sağlamasına yardımcı olur.

Vana Kapanırken

• El çarkı kapatma yönünde çevrilir.
• Mil aşağı doğru hareket eder.
• Sürgü veya kama, akış kanalına doğru iner.
• Kapatma elemanı gövde içerisindeki oturma yüzeylerine yaklaşır.
• Sürgü, vana yuvasına tamamen oturduğunda akış kesilir.

Elastomer kaplı kama kullanılan modellerde kauçuk kaplama, küçük yüzey düzensizliklerini karşılayarak sızdırmazlığın artırılmasına yardımcı olur.

Vananın gereğinden fazla kuvvet uygulanarak kapatılması mil, somun, kama ve sızdırmazlık yüzeylerine zarar verebilir. Bu nedenle üreticinin belirttiği maksimum çalışma torkuna uyulmalıdır.

OS&Y Tasarımının Özelliği

OS&Y tasarımında mil dişleri vana gövdesinin dışında yer alır. Bu yapı sayesinde:

• Milin yukarıda olması vananın açık olduğunu gösterir.
• Milin aşağıda olması vananın kapalı olduğunu gösterir.
• Mil dişleri akışkanla doğrudan temas etmez.
• Milin yağlanması, temizlenmesi ve kontrol edilmesi daha kolaydır.
• Yangın tesisatlarında vananın konumu uzaktan daha kolay fark edilir.
• Milin hareketi izlenerek vananın çalışma durumu kontrol edilebilir.
• Başlıca Parçalar

Yükselen milli sürgülü vana genel olarak şu parçalardan oluşur:

• Gövde
• Kapak veya bonnet
• El çarkı
• Yoke
• Yükselen mil
• Mil somunu
• Kama veya sürgü
• Oturma yüzeyleri
• Salmastra
• Salmastra baskısı
• Gövde-kapak contası
• Bağlantı cıvataları
• Flanşlı bağlantı uçları
• Neden Kısma Vanası Olarak Kullanılmamalıdır?

Sürgülü vanalar esas olarak tam açık veya tam kapalı çalışmak üzere tasarlanır. Vana yarı açık bırakıldığında yüksek hızlı akış, sürgünün bir bölgesine doğrudan çarpar. Bu durum:

• Türbülansa,
• Titreşime,
• Gürültüye,
• Basınç kaybına,
• Sürgü yüzeyinde aşınmaya,
• Oturma yüzeylerinde erozyona,
• Sızdırmazlık performansının azalmasına

neden olabilir.

Debi ayarı gereken uygulamalarda glob vana, kelebek vana veya kontrol vanası gibi kısma işlemine daha uygun ürünler tercih edilmelidir.

Avantajları

• Açık ve kapalı konum dışarıdan görülebilir.
• Tam açık konumda düşük basınç kaybı sağlar.
• Büyük çaplı boru hatları için uygundur.
• İki yönlü akışa uygun modelleri bulunur.
• Mil dişleri akışkanın dışında kalır.
• Bakım ve yağlama işlemleri daha kolaydır.
• Manuel, dişli kutulu veya aktüatörlü olarak çalıştırılabilir.
• Yangın ve su altyapısı uygulamalarında güvenilir izolasyon sağlar.
• Elastomer kaplı kama seçeneklerinde yüksek sızdırmazlık elde edilebilir.

Kullanım Alanları

• İçme suyu şebekeleri
• Yangın söndürme sistemleri
• Yangın pompa istasyonları
• Endüstriyel su hatları
• HVAC sistemleri
• Arıtma tesisleri
• Sulama sistemleri
• Enerji santralleri
• Fabrika proses hatları
• Altyapı ve belediye projeleri
• Depolama tankı giriş ve çıkış hatları

Montaj ve Bakım

Montajdan önce boru hattı temizlenmeli, vana içerisinde yabancı madde bulunmadığından emin olunmalıdır. Flanşlar eksenel olarak hizalanmalı ve vana gövdesi boru hattındaki gerilimleri taşımaya zorlanmamalıdır.

Bakım sırasında şu noktalar kontrol edilmelidir:

• Mil dişlerinin temizliği ve yağlanması
• Salmastra bölgesinde kaçak olup olmadığı
• Gövde ve kapak bağlantı cıvataları
• El çarkının rahat dönmesi
• Milde eğilme veya korozyon bulunup bulunmadığı
• Vana tam açıldığında ve kapandığında sürgünün doğru hareketi
• Flanş ve gövde çevresindeki dış kaçaklar

Vana uzun süre kullanılmayacaksa belirli aralıklarla açılıp kapatılması, hareketli parçaların sıkışmasını önlemeye yardımcı olur.